Wpływ zanieczyszczenia powietrza na wystąpienie zaburzeń zdrowotnych
zanieczyszczenie powietrza
Wpływ zanieczyszczenia powietrza na wystąpienie zaburzeń zdrowotnych

Oddychanie jest to stała i podstawowa potrzeba niezbędna do życia. Dlatego tak ważne jest czyste powietrze, którym oddychamy. Według Światowej Organizacji Zdrowia zanieczyszczenia powietrza są najpoważniejszym zagrożeniem środowiskowym dla zdrowia publicznego.

NK
Autor: Natalia Koj 27 kwi 2021 / / Edycja: Iza Kołodziejczyk
Kategoria: zdrowie
Tagi:
zanieczyszczenia powietrza
pył
wielki smog londyński

Zanieczyszczenia powietrza

Co roku z powodu zanieczyszczeń powietrza umiera 4,3 mln ludzi. Powietrze może być zanieczyszczone gazami, cieczami lub ciałami stałymi, które w prawidłowych warunkach nie występują w atmosferze. Są to też substancje będące jego naturalnymi składnikami, ale występujące wyjątkowo w zwiększonych ilościach.  

Źródła zanieczyszczeń są różne, ze względu na pochodzenie możemy podzielić je na dwie grupy: 

pochodzenia naturalnego, np. wybuchy wulkanów, bagna, pożary lasów, gejzery, burze piaskowe, 

pochodzenia antropogenicznego, związane z działalnością człowieka. Zaliczyć można do nich  zanieczyszczenia:  

- przemysłowe, np. hutnictwo, cementowanie, przemysł spożywczy czy farmaceutyczny,  

- komunikacyjne, np. transport lądowy i wodny,  

- energetyczne, na które składają się zanieczyszczenia z kopalni i szybów wiertniczych, a także spalanie paliw.

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie

Naukowcy od wielu lat prowadzą badania nad wpływem zanieczyszczeń powietrza na zdrowie i samopoczucie. Wykazano, że oddychanie takim powietrzem powoduje wystąpienie poważnych konsekwencji zdrowotnych takich, jak: choroby układów krążenia i oddechowego. a także nowotwory. Dodatkowo obserwowane są problemy z płodnością, alergie, choroba Alzheimera, depresje oraz spadek IQ u kolejnych pokoleń. Najbardziej narażeni na powikłania, związane z układem krwionośnym, wynikające z zanieczyszczenia powietrza, są osoby w podeszłym wieku (po 60 roku życia), z nadwagą, diabetycy oraz ci, którzy cierpią na schorzenia układu krążenia. Również u osób zdrowych można zaobserwować reakcje na zanieczyszczenia powietrza, które objawiają się bólami w klatce piersiowej, uczuciem duszności oraz gorszą tolerancją wysiłku.  

 

Największe zagrożenie stanowią cząsteczki pyłów do 2,5 mikrometra (pył PM 2,5). Te cząsteczki docierają głęboko do struktur układu oddechowego i na poziomie pęcherzyków płucnych przenikają do krwioobiegu. Powoduje to wzrost wewnątrznaczyniowego stanu zapalnego. Pył o średnicy do 10 mikrometrów (pył PM10) również może docierać do końcowych odcinków dróg oddechowych i pęcherzyków płucnych, gdzie ulega fagocytozie przez makrofagi i neutrofile. Komórki te uwalniają miejscowo mediatory zapalenia. Lokalna reakcja zapalna wywołuje odpowiedź ogólnoustrojową. Przyczynia się to do destabilizacji i uszkodzenia śródbłonka, a także rozwoju blaszki miażdżycowej. Dochodzi wówczas do uwalniania substancji obkurczających naczynia oraz do wzrostu oporu naczyniowego. Może dawać to w konsekwencji wzrost ciśnienia tętniczego, a także oporność na leki je obniżające u ludzi narażonych na zanieczyszczenia powietrza. Większe cząsteczki są mniej szkodliwe ponieważ wyłapywane są w drogach oddechowych i wymiatane przez system rzęsek. Zanieczyszczenia powietrza drobnymi cząsteczkami przyczyniają się do wzrostu ryzyka zachorowania na choroby układu sercowo-naczyniowego. Wytyczne Polskiego Forum Profilaktyki wskazują, że należy monitorować jakość powietrza oraz ograniczyć emisje spalin i pyłów przemysłowych. Stanowi to ważny element w prewencji chorób sercowo-naczyniowych.

Smog

Zależność umieralności z powodu chorób układu krążenia i zanieczyszczenia powietrza zauważono dosyć wcześnie. Podczas Wielkiego Smogu Londyńskiego w 1952 roku zanotowano zwiększenie umieralności związanej z tymi schorzeniami. Występujące bardzo wysokie stężania pyłu zawieszonego i dwutlenku siarki stały się przyczyną ok. 4000 zgonów. Wielki Smog Londyński nie był pierwszym ani ostatnim epizodem odnotowanym w stolicy Wielkiej Brytanii, jednak ten z 1952 roku był najpoważniejszy. Do zdarzeń tych dochodziło w półroczu chłodnym, czyli w sezonie grzewczym. Wynikały one z wystąpienia na niewielkiej wysokości warstwy inwersyjnej (obserwuje się w niej zjawisko wzrostu temperatury wraz z wysokością), uniemożliwiającej rozproszenie zanieczyszczeń z kominów. Taka sytuacja ma często miejsce również w Polsce, głównie w miejscowościach położonych w dolinach i kotlinach. Na zanieczyszczenia powietrza narażeni są również mieszkańcy dużych miast, a także osoby mieszkające w pobliżu ulic o wysokim natężeniu ruchu. Według raportu Światowej Organizacji Zdrowia z 2016 roku, aż 33 z 50 najbardziej zanieczyszczonych miast Unii Europejskiej znajduje się w Polsce. Ma na to wpływ korzystanie z indywidualnego źródła spalania paliw stałych o niskiej efektywności energetycznej, które nie spełniają norm emisyjnych, a spalane w nich paliwo jest niskiej jakości. W Polsce jest najbardziej zanieczyszczone powietrze spośród wszystkich państw członkowskich Unii Europejskiej. Jednak świadomość istnienia wagi problemu i konsekwencji wywołanych zanieczyszczeniami powietrza jest nadal w naszym kraju niewielka. 

Walka z zanieczyszczeniami powietrza wymaga zdecydowanych działań od sektorów przyczyniających się do ich emisji, a także od samego społeczeństwa. Wiedza o konsekwencjach zdrowotnych spowodowanych zanieczyszczeniami może uchronić nas przed tragicznymi wydarzeniami, takimi jak Wielki Smog Londyński.